Τετάρτη, 1 Ιουνίου 2016

Πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές εξελίξεις από το 15ο ως το 18ο αι.

               

q       Η Ευρώπη των κρατών

§         Ανάδυση των εθνικών μοναρχιών

Βαθμιαία ανάδυση, μέσα από τις συγκρούσεις, το άνοιγμα προς τον κόσμο και την ενίσχυση της βασιλικής εξουσίας, της αντίληψης για το έθνος – κράτος που θα λάβει συγκεκριμένη μορφή το 19ο αι.

Καταπολέμηση από τους ηγεμόνες κάθε δραστηριότητας που θεωρείται διασπαστικό στοιχείο στην προσπάθειά τους να συγκροτήσουν ομοιογενή κράτη.

§         Θρησκευτική πολιτική

Ανάπτυξη εχθρικής πολιτικής έναντι των προτεσταντών κατά το 17ο αι.:
Στη Γερμανία: τριακονταετής πόλεμος (1618-1648) μεταξύ προτεσταντών και ρωμαιοκαθολικών → έληξε με τη Συνθήκη της Βεστφαλίας που σηματοδότησε τη συρρίκνωση της δύναμης του γερμανού αυτοκράτορα.
Στην Αυστρία: οι ηγεμόνες καταδίωξαν τους προτεστάντες.
Στη Γαλλία: ο βασιλιάς Λουδοβίκος ΙΔ΄ απαγόρευσε τον προτεσταντισμό, ανακαλώντας το Διάταγμα της Νάντης.

Επικράτηση μιας πιο ανεκτικής πολιτικής στα θρησκευτικά ζητήματα από τις αρχές του 18ου αι.

§         Ανταγωνισμοί

Όξυνση του ανταγωνισμού μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων, προκειμένου να αποκτήσουν:
(α) Οικονομική ισχύ
(β) Κυρίαρχη θέση στην Ευρώπη
(γ) Παγκόσμια υπεροχή

§         Η Ευρώπη και η Οθωμανική Αυτοκρατορία

Κοινός εχθρός των ευρωπαίων ηγεμόνων ήταν οι Οθωμανοί Τούρκοι, οι οποίοι πολιόρκησαν τη Βιέννη δύο φορές, το 1529 και το 1683 → η Οθωμανική Αυτοκρατορία υποχωρεί από τα ευρωπαϊκά εδάφη → τη σκυτάλη του αντιοθωμανικού πολέμου αναλαμβάνει  η Ρωσία.

Διομολογήσεις: προνομιακές εμπορικές συμφωνίες που συνάπτουν οι ευρωπαϊκές χώρες, και κυρίως η Γαλλία, με την Οθωμανική Αυτοκρατορία.

q       Ο θρίαμβος της απολυταρχίας και οι πρώτοι κλονισμοί

Βαθμιαία εδραίωση της απόλυτης μοναρχίας ή απολυταρχίας στην Ευρώπη του 16ου αι..

Η απολυταρχία θριάμβευσε με τη συνεργασία των ηγεμόνων και των αστών σε βάρος των φυγόκεντρων δυνάμεων, που αντιπροσώπευαν οι ευγενείς και οι τοπικές διοικήσεις, και απλώθηκε σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης με πολλές παραλλαγές.

§         Γαλλία

Λουδοβίκος ΙΔ΄: θεωρεί τον εαυτό του αντιπρόσωπο του Θεού στο βασίλειό του και με γνώμονα τη βασικά αρχή ένας βασιλιάς, μία πίστη, ένας νόμος ασκεί απόλυτο έλεγχο σε όλους τους τομείς της κρατικής δραστηριότητας και ταυτίζει το κράτος με το βασιλικό αξίωμα.

Κρίση του απολυταρχικού καθεστώτος το οποίο θεωρείται ότι πλήττει τα συμφέροντα όλων των κοινωνικών τάξεων → επιδίωξη ριζικών αλλαγών με το κίνημα του Διαφωτισμού (1688-1789) → κορύφωση με τη Γαλλική Επανάσταση το 1789.

§         Αγγλία

Παραδοσιακά ηπιότερη η μοναρχία στην Αγγλία → προσπάθεια ορισμένων βασιλέων να προχωρήσουν σε θρησκευτικές διώξεις και παραμερισμό του κοινοβουλίου → κατάργηση της βασιλείας → δικτατορική διακυβέρνηση της Δημοκρατίας της Αγγλίας από τον επικεφαλής των αντιμοναρχικών δυνάμεων Όλιβερ Κρόμβελαποκατάσταση της μοναρχίας → θέσπιση του νόμου περί Προσωπικής Ασφάλειας το 1679, που θεμελίωνε τις ατομικές ελευθερίες → εκδήλωση της Ένδοξης Επανάστασης το 1688 ύστερα από μια πραξικοπηματική ενέργεια του βασιλιά  → επικράτηση της αστικής τάξης και επιβολή της συνταγματικής μοναρχίας και του κοινοβουλευτισμού → ακριβέστερος προσδιορισμός των ορίων της βασιλικής εξουσίας με τη Διακήρυξη των Δικαιωμάτων το 1689.

q       Δημογραφική εξέλιξη

Πυκνοκατοικημένη η Ευρώπη το 17ο αι. με στατικό όμως πληθυσμό, που αυξάνεται κανονικά από τις πρώτες δεκαετίες του 18ου αι.

Αιτίες αύξησης:
(α) Ελάττωση της θνησιμότητας λόγω της βελτίωσης των εσοδειών.
(β) Σπανιότερη εμφάνιση επιδημιών.
(γ) Μείωση των θανατηφόρων πολέμων.

Συνέπειες της δημογραφικής εξέλιξης:
(α) Αύξηση της ζήτησης αγαθών.
(β) Δημιουργία νέων αναγκών.

q       Οικονομικές εξελίξεις

§         Από την παραδοσιακή γεωργία σε μια αγροτική επανάσταση

Το 90% του πληθυσμού ασχολείται με τη γεωργία.

Από το 18ο αι. αρχίζουν να χρησιμοποιούνται νέες καλλιεργητικές τεχνικές που βελτιώνουν τη γεωργική απόδοση.

Σταδιακή μείωση του αγροτικού πληθυσμού, εξαιτίας της αναζήτησης εργασίας στις βιοτεχνίες και τις βιομηχανίες των πόλεων.

§         Από τη βιοτεχνία στη βιομηχανία

Μέχρι τις αρχές του 18ου αι. οι βιοτεχνίες έχουν παραδοσιακό και τοπικό χαρακτήρα → με την εκμηχάνιση και τη χρήση γαιάνθρακα και ατμού μεταβάλλονται σε βιομηχανίες με πολλαπλάσια κεφάλαια.

Ο μεταποιητικός τομέας αποτελεί βασικό άξονα της οικονομικής πολιτικής της Ευρώπης.

§         Εμπόριο

Οι θαλάσσιοι εμπορικοί δρόμοι από το 17ο αι. περνούν από τα χέρια των  Πορτογάλων και των Ισπανών στους Ολλανδούς, τους Άγγλους και τους Γάλλους.

Άνθηση του μεγάλου ατλαντικού εμπορίου με τις αποικίες της Αμερικής.

Τριγωνικό εμπόριο: είναι η πιο προσοδοφόρα εμπορική δραστηριότητα για τους Ευρωπαίους και διεξάγεται σε τρεις φάσεις μεταξύ Ευρώπης, Αφρικής και Αμερικής, καθώς οι Ευρωπαίοι μεταφέρουν στην Αφρική μικροεμπορεύματα, από εκεί αγοράζουν σκλάβους που τους ανταλλάζουν στην Αμερική με αποικιακά προϊόντα, τα οποία στη συνέχεια μεταφέρουν στην Ευρώπη.

Εισαγωγές: πρώτες ύλες, καρυκεύματα και άλλα αποικιακά προϊόντα.

Εξαγωγές: βιομηχανικά προϊόντα, κυρίως υφάσματα και είδη μεταλλουργίας.

Το 18ο αι. η Αγγλία καρπώνεται το μεγαλύτερο μερίδιο της αγοράς και κατέχει το 26% του ευρωπαϊκού εμπορικού στόλου και ακολουθεί η Γαλλία που συγκεντρώνει το 21%.

Μερκαντιλισμός ή προστατευτισμός: οικονομική πολιτική που ακολουθείται στην Ευρώπη κατά το 16ο και 17ο αι. , σύμφωνα με την οποία τα κράτη ενισχύουν τις εξαγωγές και αποθαρρύνουν τις εισαγωγές.

Από το 18ο αι. εγκαταλείπεται σταδιακά ο προστατευτισμός κάτω από την πίεση της οικονομικής σκέψης του Διαφωτισμού που ζητούσε ελεύθερη οικονομική δραστηριότητα.

§         Η βιομηχανική επανάσταση

Βιομηχανική Επανάσταση: ριζικός οικονομικός μετασχηματισμός, ο οποίος εμφανίστηκε στην Αγγλία κατά το δεύτερο μισό του 18ου αι. και επεκτάθηκε κατά το 19ο αι. και σε άλλες χώρες. Έλαβε χώρα κυρίως στη βιοτεχνία, η οποία με τη χρήση νέων πηγών ενέργειας και μηχανών μετεξελίχτηκε σε βιομηχανία, αλλά επεκτάθηκε και στις μεταφορές, με τη χρήση του σιδηροδρόμου και του ατμόπλοιου.

q       Η κοινωνία των εξελίξεων και των ανισοτήτων

Η κοινωνία διακρίνεται σε τρεις τάξεις με κυριότερο χαρακτηριστικό την άνιση κατανομή του πλούτου:

Μεγαλοϊδιοκτήτες γης (ευγενείς, κλήρος και αστοί): εισπράττουν φόρους. 
          ▲
Αστική τάξη: καρπώνεται τα οφέλη από τις οικονομικές μεταβολές.
          ▲
Αγρότες, χωρικοί , εργάτες, μικροεπαγγελματίες κ.ά.: ζουν σε άθλιες συνθήκες.


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου