Τρίτη, 31 Μαΐου 2016

Ο ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΥΠΟ ΒΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ

     

q       Οι Έλληνες υπό βενετική κυριαρχία

§         Συνθήκες διαβίωσης

Ορισμένες περιοχές του ελλαδικού χώρου (Κύπρος, Κρήτη, Επτάνησα) παρέμειναν βενετοκρατούμενες μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453.

Οι Βενετοί επέβαλαν το δυτικό φεουδαρχικό σύστημα προσαρμοσμένο στις ελληνικές συνήθειες.

Υπήρξαν αντιστάσεις του ελληνικού πληθυσμού, που εκδηλώθηκαν με ποικίλες ενέργειες.

Στον πολιτιστικό τομέα, η Βενετία λειτούργησε θετικά ευνοώντας τη μόρφωση Ελλήνων στα ιταλικά πανεπιστήμια, οι οποίοι έγιναν στη συνέχεια φορείς παιδείας στις ιδιαίτερες πατρίδες τους.

§         Γράμματα και τέχνες

Χαρακτηριστικά της κρητικής λογοτεχνίας:
(α) Η χρησιμοποίηση της κρητικής διαλέκτου.
(β) Ο συγκερασμός ελληνικών και αναγεννησιακών χαρακτηριστικών.

Σημαντικά έργα της κρητικής λογοτεχνίας:
(α) Το έμμετρο μυθιστόρημα ο Ερωτόκριτος του Β. Κορνάρου.
(β) Η τραγωδία Ερωφίλη του Γ. Χορτάτση.

Κρητική σχολή: καλλιτεχνική σχολή στη βενετοκρατούμενη Κρήτη της οποίας κύριος εκπρόσωπος είναι ο Θεοφάνης Στρελίτζας Μπαθάς, γνωστός ως Θεοφάνης ο Κρης, που κατάφερε να δημιουργήσει προσωπικό ύφος συνδυάζοντας στοιχεία της παλαιολόγειας παράδοσης και της δυτικής τέχνης.

Επτανήσιοι ζωγράφοι: ακολουθούν την κρητική παράδοση, μετά την κατάληψη της Κρήτης από τους Τούρκους το 1669, με επιδράσεις από την αναγέννηση και το μπαρόκ.

q       Οι Έλληνες υπό οθωμανική κυριαρχία

§         Το καθεστώς των υποδούλων

Συνέπειες της οθωμανικής κατάκτησης:
(α) Βαριά φορολογία: κεφαλικός και έγγειος φόρος ή χαράτσι.
(β) Διοικητικές αυθαιρεσίες.
(γ) Παιδομάζωμα, εξισλαμισμοί, υποχρεωτική ναυτολόγηση παράλιων πληθυσμών.
(δ) Ληστεία και πειρατεία.
(ε) Δημογραφική φθορά.

Σύμφωνα με το οθωμανικό δίκαιο οι κατακτημένοι λαοί της Βίβλου μπορούσαν να διατηρήσουν την εσωτερική τους οργάνωση έναντι ορισμένων υποχρεώσεων, όπως η καταβολή ποικίλων φόρων στο Οθωμανικό Κράτος → στην πράξη όμως τα δικαιώματα αυτά αναιρούνταν.

Η οθωμανική κατάκτηση προκάλεσε ανακατατάξεις, περιορισμούς και καταπιέσεις στους υπόδουλους πληθυσμούς, αλλά ο ελληνισμός κατάφερε να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για την αναγέννησή του.

q       Δυνάμεις επιβίωσης και ανανέωσης του Ελληνισμού

§         Η Εκκλησία και τα προνόμια

Πατριάρχηςπνευματικός ηγέτης
                     → πολιτικός ηγέτης       ► Με τη διπλή αυτή ιδιότητα αποκτούσε το
                                                                  δικαίωμα να παρεμβαίνει στην Υψηλή Πύλη
                                                                  για θέματα των ορθόδοξων χριστιανών.

Προνόμια που παραχωρούσε ο σουλτάνος στον Πατριάρχη:
(α) Το δικαίωμα να ιδρύει εκκλησιαστικά δικαστήρια για την εκδίκαση υποθέσεων αστικού δικαίου.
(β) Το δικαίωμα να επιβάλει φορολογία στους πιστούς για τις ανάγκες της Εκκλησίας ή για λογαριασμό της οθωμανικής διοίκησης.

Η παραχώρηση των προνομίων αυτών δεν υπαγορευόταν μόνο από το ισλαμικό δίκαιο, αλλά έδινε στους Οθωμανούς τη δυνατότητα να διοικούν μέσω της Εκκλησίας εκατομμύρια χριστιανούς σε ολόκληρη τη Οθωμανική Αυτοκρατορία, καθώς η Εκκλησία διέθετε οργανωμένο διοικητικό δίκτυο, που αποτελούσε ιδανικό μηχανισμό για τη διοίκηση των υποδούλων.

§         Ο θεσμός της κοινότητας
Κοινότητα: συγκροτούταν από τους Έλληνες κάθε χωριού ή πόλης και αποτελούσε ένα είδος τοπικής αυτοδιοίκησης που βαθμιαία απέκτησε, στο πλαίσιο λειτουργίας του Οθωμανικού Κράτους, κύρος και δικαιοδοσίες.

Προσφορά του θεσμού της κοινότητας: η δυνατότητα εκλογής των κοινοτικών αρχόντων ή προκρίτων και ο συλλογικός τρόπος αντιμετώπισης των προβλημάτων έκαναν το θεσμό αυτό πόλο εθνικής συσπείρωσης και εστία καλλιέργειας του δημοκρατικού πνεύματος.
                                             
§         Οι Φαναριώτες

Φαναριώτες: έλληνες λαϊκοί αξιωματούχοι του Οθωμανικού Κράτους, οι οποίοι διαθέτοντας μόρφωση και γλωσσομάθεια κατέλαβαν υψηλά αξιώματα, απέκτησαν κύρος και εξελίχθηκαν σε κοινωνική ομάδα με μεγάλη οικονομική δύναμη και επιρροή. Πήραν το όνομά τους από τη συνοικία Φανάρι της Κωνσταντινούπολης, γύρω από το Πατριαρχείο, όπου ζούσαν.

Αξιώματα που κατέλαβαν οι Φαναριώτες:
(α) Δραγουμάνος (διερμηνέας) της Υψηλής Πύλης
(β) Δραγουμάνος του Στόλου
(γ) Ηγεμόνας των Παραδουνάβιων Ηγεμονιών

§         Αρματολοί και κλέφτες

Αρματολοί: ένοπλα σώματα Ελλήνων που οργανώθηκαν από την οθωμανική διοίκηση, προκειμένου να εξασφαλιστεί η φύλαξη ορισμένων περιοχών.

Κλέφτες: σώμα που δημιουργήθηκε από ένοπλους Έλληνες, οι οποίοι κατέφευγαν στα βουνά για να αποφύγουν την τυραννία των κατακτητών και ζούσαν κάνοντας κλοπές και ληστείες.

Συχνά υπήρχε εναλλαγή μεταξύ των δύο ρόλων, ώστε με την πάροδο του χρόνου στη συνείδηση του Ελληνισμού οι δύο έννοιες ταυτίστηκαν.

Οι αρματολοί και οι κλέφτες υπήρξαν οι κύριοι εκφραστές της ένοπλης αντίστασης των Ελλήνων εναντίον των κατακτητών και έγιναν συνώνυμοι της ανδρείας και του αγώνα για ελευθερία.

§         Οικονομικές και κοινωνικές μεταβολές

Από το 17ο αι. παρατηρείται σταδιακή βελτίωση της οικονομίας, που οφείλεται στη σύναψη εμπορικών σχέσεων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας με τις ευρωπαϊκές δυνάμεις.

Οι Έλληνες ανέπτυξαν δραστηριότητα στον τομέα των θαλάσσιων και χερσαίων μεταφορών.

Οι χερσαίες μεταφορές διευκολύνονταν από μια σειρά ελληνικών παροικιών που αναπτύχθηκαν κατά μήκος του οδικού άξονα προς την Κεντρική Ευρώπη.

Ανάπτυξη του εμπορίου → αλλαγές στην αγροτική οικονομία (παραγωγή αγροτικών και κτηνοτροφικών προϊόντων με μεγάλη ζήτηση στο εξωτερικό) και στο μεταποιητικό τομέα (μετατροπή της οικοτεχνίας σε βιοτεχνία).

Επέκταση της ελληνικής βιοτεχνίας στον ευρωπαϊκό χώρο κατά το 18ο αι. → δημιουργία μεγάλων εταιρειών και συνεταιρισμών με πιο χαρακτηριστική περίπτωση τα Αμπελάκια.

Νέες οικονομικές δραστηριότητες → δημιουργία ελληνικής αστικής τάξης, που αποτελούταν από εμπόρους, βιοτέχνες και πλοιοκτήτες.

Ο ελληνικός πληθυσμός στην πλειονότητά του ήταν αγροτικός.

§         Παιδεία του υπόδουλου ελληνισμού

Θρησκευτικός ουμανισμός: έτσι ονομάστηκε η παιδευτική δραστηριότητα της Εκκλησίας στις αρχές του 17ου αι., που με επίκεντρο την Πατριαρχική Ακαδημία στην Κωνσταντινούπολη και με τη βοήθεια πνευματικών ανθρώπων σπουδασμένων στη Δύση κατάφερε να αναθερμάνει την παιδεία του υπόδουλου γένους. Κύριοι εκφραστές αυτής της προσπάθειας ήταν ο Πατριάρχης Κύριλλος Λούκαρης και ο αριστοτελικός φιλόσοφος Θεόφιλος Κορυδαλλέας, που ανέλαβε τη διεύθυνση της Πατριαρχικής Ακαδημίας.

Με πρωτοπόρα την αστική τάξη στα τέλη του 17ου αι. πραγματοποιείται μια προοδευτική αναγέννηση της ελληνικής παιδείας με πολλαπλασιασμό των σχολείων και έκδοση περισσότερων βιβλίων.

Νεοελληνικός Διαφωτισμός: πνευματική κίνηση που εκδηλώθηκε κατά την περίοδο 1750 – 1821 με εκφραστές τους έλληνες λογίους, οι οποίοι επηρεασμένοι από τις ιδέες του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού επιδίωξαν γενίκευση της παιδείας, διέδωσαν, εκτός από την κλασική παιδεία, τις θετικές επιστήμες και προώθησαν τη λαϊκή γλώσσα, προβάλλοντας ταυτόχρονα την ορθολογική σκέψη και το αίτημα για πολιτική ελευθερία και ισότητα.

Σημαντικότεροι εκπρόσωποι του Νεοελληνικού Διαφωτισμού:
(α) Ρήγας Βελεστινλής ή Φεραίος
(β) Αδαμάντιος Κοραής
(γ) Ευγένιος Βούλγαρης
(δ) Ιώσηπος Μοισιόδακας
(ε) Δημήτριος Καταρτζής

Παράλληλα, εκκλησιαστικοί άνδρες αγωνίζονται για τη διάδοση της παιδείας και τη στήριξη της Ορθοδοξίας, με εξέχουσα μορφή τον Κοσμά τον Αιτωλό.

§         Τέχνη και λαϊκός πολιτισμός

Από το 17ο αι. στον τουρκοκρατούμενο ελληνικό χώρο αναπτύσσονται η αρχιτεκτονική, η ζωγραφική και η λαϊκή τέχνη.

Τη γνησιότερη εκδήλωση του λαϊκού πολιτισμού εκφράζουν τα δημοτικά τραγούδια.

Όλη αυτή η λαϊκή παράδοση βοήθησε τους Έλληνες να αντισταθούν στον κίνδυνο της αφομοίωσης και να διαφυλάξουν την ελληνικότητά τους.

§         Ο παροικιακός Ελληνισμός

Η μετανάστευση των Ελλήνων στο εξωτερικό συνεχίστηκε σε όλη τη διάρκεια της οθωμανικής κυριαρχίας → στο τέλος του 18ου αι. υπήρχαν πολυάριθμες ελληνικές παροικίες στη δυτική, κεντρική και ανατολική Ευρώπη, στη Βαλκανική και στη νότια Ρωσία.

Είναι μεγάλη η οικονομική, πνευματική και πολιτιστική προσφορά των ελληνικών παροικιών στην υπόδουλη Ελλάδα.

Σημαντικότερες ελληνικές παροικίες: στη Βιέννη, στη Βενετία και στην Τεργέστη.


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου