Δευτέρα, 6 Ιουνίου 2016

Εικαστικές Τέχνες και Μουσική

                              

q       Αρχιτεκτονική

Αρχιτεκτονικοί ρυθμοί των βυζαντινών ναών:
  • Βασιλική με τρούλο ή τρουλαία βασιλική: καθιερώθηκε με την Αγία Σοφία και εξελίχτηκε σταδιακά σε όλη τη διάρκεια της βυζαντινής ιστορίας.
  • Σταυροειδής με τρούλο: επικράτησε μετά την εικονομαχία, κατά την περίοδο της Μακεδονικής Δυναστείας, και είχε τη μορφή του σταυρού εγγεγραμμένου σε τετράγωνο.
  • Αγιορείτικος τύπος: αποτελεί παραλλαγή του σταυροειδούς με τρεις κόγχες.
  • Πεντάτρουλος: αποτελεί παραλλαγή του σταυροειδούς με πέντε τρούλους, έναν κεντρικό και τέσσερις περιμετρικούς.
  • Οκταγωνικός: εμφανίζεται κατά τον 11ο αι.

 Σε αντίθεση με τις εξωτερικές επιφάνειες των ναών που δεν είναι ιδιαίτερα επιμελημένες, οι εσωτερικοί χώροι κοσμούνται με τοιχογραφίες, ψηφιδωτά, ανάγλυφες παραστάσεις, έργα ξυλογλυπτικής και φορητές εικόνες. Η διαφοροποίηση αυτή εξηγείται από το γεγονός ότι η λατρεία της χριστιανικής θρησκείας τελείται στο εσωτερικό των ναών.

q       Γλυπτική και ζωγραφική (τοιχογραφίες, ψηφιδωτά, φορητές εικόνες)

Η γλυπτική δεν ευνοήθηκε από την Εκκλησία, καθώς θύμιζε στους χριστιανούς την αρχαία θρησκεία.

Οι κυριότερες μορφές έκφρασης στον εσωτερικό χώρο, που κυριάρχησαν σε όλη την περίοδο του Βυζαντίου με εξαίρεση την περίοδο της Εικονομαχίας, ήταν:
§         Οι τοιχογραφίες
§         Τα ψηφιδωτά

Με την πάροδο του χρόνου διαμορφώνεται ένα τυπικό σχήμα στην εικονογράφηση:

Στην κορυφή του τρούλου: ο Παντοκράτορας περιστοιχιζόμενος από αγγέλους και προφήτες.
                                                                ¯
Στην αψίδα του Ιερού: η Θεοτόκος ανάμεσα στους αρχαγγέλους Μιχαήλ και Γαβριήλ.
                                                                ¯
Στα λοφία του τρούλου: οι τέσσερις ευαγγελιστές
                                                                ¯
Στους τοίχους: οι δεσποτικές γιορτές, οι Άγιοι και οι Μάρτυρες

q       Μικρογραφία, Μικροτεχνία, Μικρογλυπτική, Νομισματική

Μικρογραφίες: είναι εικόνες με τις οποίες οι Βυζαντινοί διακοσμούν τα χειρόγραφά τους  και παριστάνουν διάφορα επεισόδια που περιγράφονται στο κείμενο, δημιουργώντας έτσι στενή σχέση μεταξύ λόγου και εικόνας → Μας δίνουν σημαντικές πληροφορίες για τις καλλιτεχνικές τάσεις της εποχής του χειρογράφου.

Αξιόλογη είναι και η παραγωγή εκκλησιαστικών και κοσμικών έργων μικροτεχνίας και μικρογλυπτικής από πολύτιμα μέταλλα, σμάλτο ξύλο και ελεφαντόδοντο.

Τα νομίσματα έχουν αισθητική αξία, αλλά κυρίως αποτελούν σημαντικές ιστορικές πηγές.

q       Μουσική

Λειτουργική ποίηση και μουσική: χαρακτηρίζεται από απλότητα και ψέλνεται κατά τη Θεία Λειτουργία και άλλες λατρευτικές τελετές.

Ύμνοι: λειτουργικά άσματα με εγκωμιαστικό περιεχόμενο για το θεό και γενικότερα για τα ιερά πρόσωπα.

Ποιητές και μελωδοί: έτσι ονομάζονται μέχρι τον 7ο αι. οι δημιουργοί λειτουργικών ποιημάτων, καθώς έγραφαν οι ίδιοι το ποιητικό κείμενο και τη μελωδία του. Από τον 8ο αι. ο ποιητής (στιχουργός), που ονομάζεται υμνογράφος, μπορούσε να είναι άλλο πρόσωπο από τον μελοποιό (συνθέτης) του έργου.

Η εκκλησιαστική μουσική είναι μονοφωνική και φωνητική, δηλαδή εκτελείται από μία μόνο φωνή και η μελωδία υποτάσσεται στο λόγο.

Η σημειογραφία αρχικά είναι αλφαβητική, δηλαδή οι νότες σημειώνονται με γράμματα της αρχαίας ελληνικής, ενώ από τον 8ο αι. αρχίζουν να χρησιμοποιούνται άλλοι τύποι μουσικής γραφής.

Το λειτουργικό δράμα δεν ευδοκιμεί στην Ανατολική Εκκλησία.

Ανάπτυξη γνωρίζει και η κοσμική μουσική, που αποτελεί συνέχεια της αρχαίας ελληνικής παράδοσης προσαρμοσμένη στη νέα πίστη και λατρεία, καθώς λαϊκή και θρησκευτική μουσική διατηρούν μια σχέση αλληλεπίδρασης.

Οι Βυζαντινοί χρησιμοποιούν μουσικά όργανα στις διασκεδάσεις τους – Στον Ιππόδρομο και σε πολλές άλλες περιπτώσεις οι κοσμικές ψυχαγωγικές εκδηλώσεις συνοδεύονταν από το αερόφωνο όργανο, που διαδόθηκε και στη Δύση.


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου