Παρασκευή, 3 Ιουνίου 2016

Αναγέννηση και Ανθρωπισμός

                                 

q       Τι είναι η Αναγέννηση

Αναγέννηση: είναι ένα καλλιτεχνικό και πνευματικό ταυτόχρονα κίνημα που εκδηλώνεται στον ευρωπαϊκό χώρο το 15ο και 16ο αι. και έχει ως κύριο χαρακτηριστικό την αναβίωση των αξιών της κλασικής αρχαιότητας για τη θεμελίωση ενός καινούργιου κόσμου.

Στην προετοιμασία του κινήματος της Αναγέννησης συνέβαλαν:
(α) Οι Σταυροφορίες , που έστρεψαν το ενδιαφέρον της Δύσης στην Ανατολή.
(β) Η αστική τάξη, η νέα κοινωνική τάξη που αρχίζει να διαμορφώνεται.

q       Μια νέα εικόνα του κόσμου

Η οπτική του ανθρώπου της Αναγέννησης μετατοπίζεται από τη συνεχή μέριμνα για τη σωτηρία της ψυχής, την αποχή από τις χαρές της ζωής και την ιδέα της ματαιότητας, που κυριαρχούσαν το Μεσαίωνα, στην κριτική σκέψη, στην εξέλιξη και στην ιδέα της προόδου → ο ίδιος ο άνθρωπος γίνεται επίκεντρο της παρατήρησης → το σώμα, η επίγεια ζωή και η ομορφιά αποκτούν τη δική τους θέση στη ζωή του ανθρώπου και διαμορφώνουν μια νέα αντίληψη για τη ζωή.

Κοιτίδα των πολιτιστικών αυτών εξελίξεων είναι:
(α) Η Φλωρεντία
(β) Η Ρώμη
(γ) Η Βενετία
(δ) Το Μιλάνο

Στις πόλεις αυτές οι πνευματικές και καλλιτεχνικές δραστηριότητες ενθαρρύνονται από διάσημους μαικήνες της εποχής, όπως:
(α) Οι ηγεμόνες της Φλωρεντίας Μέδικοι
(β) Οι ηγεμόνες του Μιλάνου Σφόρτσα
(γ) Ο πάπας Ιούλιος Β΄

q       Ο Ανθρωπισμός

§         Η στροφή προς την αρχαιότητα

Ανθρωπισμός: έτσι ονομάστηκε η στροφή του ανθρώπου της Αναγέννησης προς τον ελληνορωμαϊκό πολιτισμό και τη βαθύτερη γνώση της αρχαιότητας.



  • Οι ανθρωπιστές και η Ευρώπη των Διανοουμένων

Χαρακτηριστικά των ανθρωπιστών:
(α) Ταξιδεύουν σε ολόκληρη την Ευρώπη για να διαδώσουν τις ιδέες τους, δημιουργώντας ένα δίκτυο σχέσεων και πολιτισμού, που ονομάστηκε Πολιτεία των Γραμμάτων.
(β) Έχουν βαθύ θρησκευτικό αίσθημα.
(γ) Ασκούν κριτική στις μεσαιωνικές αντιλήψεις.
(δ) Αγωνίζονται για μια καλύτερη κοινωνία.
(ε) Γράφουν στη λατινική, η οποία παραμένει η κοινή γλώσσα των ανθρώπων των γραμμάτων και της Εκκλησίας.
(στ) Υπερασπίζονται τις εθνικές γλώσσες, στις οποίες συνθέτουν πολλά από τα έργα τους.

Σημαντικοί ανθρωπιστές:
(α) Ο Έρασμος: σατιρίζει επικριτικά τις καταχρήσεις της Εκκλησίας, μάχεται υπέρ μιας ειρηνικής Ευρώπης και αποδίδει εξαιρετική σημασία στην παιδεία. Κορυφαίο έργο του το Μωρίας Εγκώμιον.
(β) Ο Φρανσουά Ραμπελαί: έργο του το Πανταγκρουέλ.
(γ) Τόμας Μορ: στο έργο του Ουτοπία οραματίζεται μια ιδανική πολιτεία, όπου θα βασιλεύουν η ειρήνη, η ισότητα και η ανεκτικότητα.

q       Ο οικουμενικός άνθρωπος

Οικουμενικός άνθρωπος (homo universalis): είναι ο νέος τύπος ανθρώπου που επιδιώκουν να διαμορφώσουν οι ανθρωπιστές, σύμφωνα με τους οποίους ο άνθρωπος πρέπει να επιδίδεται σε όλους τους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας, ώστε να αποκτήσει μία πολυδιάστατη προσωπικότητα, που θα του επιτρέψει να καθορίζει ο ίδιος με τη γνώση και τον προσωπικό του αγώνα το πεπρωμένο του.

Ανθρωπιστική αγωγή: πολλαπλασιασμός των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και διεύρυνση των προγραμμάτων σπουδών, ώστε οι μαθητές να αποκτούν συνολική μόρφωση.

q       Η συμβολή των Ελλήνων λογίων

Οι ανθρωπιστικές σπουδές ενισχύθηκαν με την παρουσία σημαντικών ελλήνων λογίων στη Δύση.

Οι λόγιοι αυτοί πρόβαλαν τα ελληνικά γράμματα με το διδακτικό και εκδοτικό τους έργο.

Ανάμεσα σε αυτούς διακρίθηκαν:
(α) Ο Γεώργιος Γεμιστός ή Πλήθων
(β) Ο επίσκοπος Νικαίας Βησσαριών

q       Η γέννηση του τυπωμένου βιβλίου και η διάδοση της Αναγέννησης και του Ανθρωπισμού

Η Αναγέννηση και ο Ανθρωπισμός, με τις συχνές μετακινήσεις καλλιτεχνών και λογίων, επεκτάθηκε και σε άλλες χώρες της Ευρώπης.

Ο Ιωάννης Γουτεμβέργιος από τη Μαγεντία της Γερμανίας εφεύρε το 1450 την τυπογραφία, συμβάλλοντας αποφασιστικά στη διάδοση των ιδεών της κινήματος.

Παρότι τα βιβλία πολλαπλασιάστηκαν, μόνο οι άνθρωποι των πόλεων είχαν τη δυνατότητα να γίνουν κοινωνοί της γνώσης, καθώς ο περισσότερος κόσμος ήταν αναλφάβητος και αμέτοχος στις εξελίξεις.

q       Γράμματα, Επιστήμη και Τέχνη την εποχή της Αναγέννησης

§         Γράμματα και Επιστήμη

Κατά το 16ο αι. παρατηρείται λογοτεχνική ανανέωση με τη χρήση των εθνικών γλωσσών και με τον εμπλουτισμό της θεματολογίας.

Σημαντικοί συγγραφείς:
(α) Ο γάλλος Μισέλ ντε Μονταίν με το έργο του Δοκίμια.
(β) Ο ισπανός Μινγκουέλ ντε Θερβάντες με το μυθιστόρημά του Δον Κιχώτης.
(γ) Ο άγγλος Ουίλλιαμ Σαίξπηρ με τα θεατρικά του αριστουργήματα Άμλετ, Μάκβεθ, Οθέλλος κ.ά..
(δ) Ο Νικολό Μακιαβέλλι με το έργο του Ο Ηγεμόνας, στο οποίο αναλύει την τακτική και τη συμπεριφορά που πρέπει να ακολουθεί ο ηγεμόνας για την κατάκτηση της εξουσίας, διαχωρίζοντας έτσι την πολιτική επιστήμη από τη θεολογία.

Η διεύρυνση του κόσμου με τις Ανακαλύψεις, έθεσε νέους προβληματισμούς για τη γη, το σύμπαν και την επιστήμη.

Σημαντικοί επιστήμονες:
(α) Ο πολωνός Νικόλαος Κοπέρνικος: αστρονομία.
(β) Ο γερμανός Ιωάννης Κέπλερ: αστρονομία.
(γ) Ο ιταλός Γαλιλαίος: αστρονομία.
(δ) Ο ελβετός Θεόφραστος Παράκελσος: ιατρική, φαρμακολογία.
(ε) Ο φλαμανδός Αντρέ Βεσάλ: ιατρική ανατομία.
(στ) Ο άγγλος Φραγκίσκος Βάκων: επιστήμη – φιλοσοφία.

§         Τέχνη

Η τέχνη της περιόδου αποτύπωσε με τον καλύτερο τρόπο την ιδεολογία της Αναγέννησης.

Αρχιτεκτονική: δημιουργική αντιγραφή από την κλασική αρχαιότητα.

Γλυπτική: γνώρισε μεγάλη ανάπτυξη.

Ζωγραφική: δε διστάζει πλέον να απεικονίζει το γυμνό σώμα και να προβάλει μύθους της αρχαιότητας και τη φύση παράλληλα με το θρησκευτικό συναίσθημα των ανθρώπων μέσα από θέματα με θρησκευτικό περιεχόμενο.

Τεχνοτροπία: οι καλλιτέχνες εφαρμόζουν την προοπτική και την τεχνική της φωτοσκίασης.

Κουατροτσέντο: έτσι είναι γνωστός στην ιστορία της τέχνης ο 15ος αι., που αποτελεί προάγγελο της ιταλικής Αναγέννησης και στην τέχνη του  μπορούμε να ανιχνεύσουμε επιρροές της γοτθικής και της βυζαντινής τέχνης, μια πολιτισμική δηλαδή συνάντηση της Δύσης με την Ανατολή.

Κύριοι εκπρόσωποι του κουατροτσέντο:
(α) Ο Μποτιτσέλι: θεωρείται ο κυριότερος ζωγράφος της εποχής.
(β) Ο Μπενότσο Γκοτσόλι: είναι χαρακτηριστική η τοιχογραφία του Η πορεία των Μάγων.

Τέχνη της Αναγέννησης: ενιαίο καλλιτεχνικό ρεύμα που διαμορφώνεται το 16ο αι. στον ευρωπαϊκό χώρο, το οποίο παρά τις τοπικές ιδιαιτερότητες έχει πολλά κοινά χαρακτηριστικά.

Κύριοι εκπρόσωποι της αναγεννησιακής τέχνης:
(α)  Ο Λεονάρντο ντα Βίντι: καλλιτέχνης, αρχιτέκτονας, μηχανικός και εφευρέτης ενσάρκωσε τον οικουμενικό άνθρωπο και καλλιτεχνικά επηρεάστηκε από το ανθρωπιστικό πνεύμα και την τεχνική της προοπτικής, ενώ αργότερα επινόησε την τεχνική της διαβάθμισης (sfumato). Έργα του ο Ευαγγελισμός, η Παρθένος των Βράχων, η Τζοκόντα κ.ά..
(β) Ο Μιχαήλ Άγγελος: ζωγράφος, γλύπτης, αρχιτέκτονας και ποιητής θεωρείται αρχηγός της Φλωρεντινής σχολής. Το αριστούργημά του είναι η σύνθεση Δευτέρα Παρουσία, που κοσμεί την οροφή της Καπέλα Σιξτίνα στο Βατικανό.
(γ) Ο Ραφαήλ Σάντι: τονίζει στα έργα του το ανθρώπινο στοιχείο, την ευγένεια και το πνεύμα, όπως στις περίφημες Μαντόνες.
(δ) Ο Τιτσιάνο: ο κυριότερος εκπρόσωπος της Βενετικής Σχολής, προσέχει ιδιαίτερα το χρώμα, την κομψότητα και τη χάρη.
(ε) Ο Άλμπρεχτ Ντύρερ: γερμανός ζωγράφος και χαράκτης, στα έργα του οποίου εντοπίζονται τα χαρακτηριστικά της αναγεννησιακής τέχνης ως προς τα θέματα και την τεχνική αλλά και σκοτεινά στοιχεία, όπως η δεισιδαιμονία και ο φόβος.
(στ) Ο Ιερώνυμος Μπος: ζωγράφος από τις Κάτω Χώρες, συνέθεσε έργα με θέματα φανταστικά, συμβολικά και αινιγματικά και γι’ αυτό θεωρείται προάγγελος του υπερρεαλισμού.
(ζ) Ο Πίτερ Μπρέγκελ ο πρεσβύτερος: ζωγράφος από τις Κάτω Χώρες, ζωγραφίζει θέματα από την καθημερινή ζωή των απλών ανθρώπων, δίνοντας έμφαση στη λεπτομέρεια και το χρώμα καθώς και στις πιστές απεικονίσεις της φύσης και των εναλλαγών των εποχών.
(η) Ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος ή el Greco: έλληνας ζωγράφος που έζησε στην Ισπανία, τα έργα του οποίου αποτελούν κράμα της αναγεννησιακής και της βυζαντινής ζωγραφικής και προβάλλουν έντονες συγκινησιακές καταστάσεις, όπως δραματικότητα και πάθος.



§         Μουσική

Παράλληλα με την επίσημη μουσική παράδοση της Εκκλησίας καλλιεργείται η λαϊκή μουσική, προκαλώντας διαφοροποιήσεις από χώρα σε χώρα.

Η πολυφωνική μουσική παρουσιάζει σημαντική ανάπτυξη και η Ιταλία έχει το προβάδισμα με κορυφαίο μουσικό τον Τζοβάνι Πιερλουίτζι ντα Παλεστρίνα.

Προς το τέλος του 16ου αι. εμφανίζονται και οι πρώτες μορφές κονσέρτου και συμφωνίας.


1 σχόλιο:

  1. Δεν με βοήθησε καθόλου καλύτερα να το διαβάσω από το βιβλίο λιγότερο θα με μπερδέψει.

    ΑπάντησηΔιαγραφή